Hoe maak ik een goed portret van een onbekende? Hoe spreek ik mensen aan? En hoe zorg ik er dan voor dat mijn model voor de camera laat zien wat ik wil laten zien? Over het onderwerp portretfotografie zijn we natuurlijk niet in één artikel uitverteld. Maar na het lezen van dit blog kun je als beginnende (of gevorderde) fotograaf alvast een heel eind uit de voeten.

Allereerst geven professionals jou handige suggesties voor het benaderen van de mensen die jij op de foto wil zetten en voor de voorbereiding van zo’n portret-fotoshoot. Die voorbereiding is namelijk essentieel wanneer je in alle rust en met focus portretfoto’s wil maken.

Tijdens de shoot komt het er pas echt op aan: hoe lukt het jou om van je model datgene te vangen waar het jou om te doen is? Deze 5 tips & trucs worden door succesvolle portretfotografen toegepast om de spreekwoordelijke buit binnen te halen.

HET GEHEIM VAN EEN GOEDE PORTRETFOTO

De rust die jij in jezelf hebt, die straal je uit op de ander en die neemt dat onbewust waar. En zowel in het benaderen als tijdens het fotograferen van mensen (en dieren!) is dát een cruciale sleutel.

Je zult je nu afvragen: dat klinkt wel heel ‘zen’, maar hoe straal ik die rust uit als ik het zelf ook best spannend vind?

Dan kun je 2 dingen doen: ervoor zorgen dat jij je er goed bij voelt; en ervoor zorgen dat jouw model zich er goed bij voelt.

Degene die je portretteert in diens eigen omgeving brengt zijn eigen spanning met zich mee.
foto: Robert van Heumen

7 tips waarmee jij zelf ontspannen aan de slag kunt gaan

1. WEES VERLIEFD…

… op je eigen project. Vooral en juist als je het wat eng vindt om vreemden – of mensen die je kent – te benaderen voor een foto, kan het enorm helpen om je idee, jouw intentie, heel goed in je hoofd te hebben en ervan te hóuden. Je zult dan merken dat je je als vanzelf meer gaat bezighouden met het uitvoeren van je plan en het creëren van dat, wat je met de wereld wil gaan delen. Dan wordt de drempel om iemand ervoor te vragen automatisch ook wat lager.

2. DE MEESTE MENSEN ZULLEN ZICH GEVLEID VOELEN.

Het is best strelend wanneer iemand jou op de foto vraagt. Wees daarom niet bang dat je vreemden lastig valt met je verzoek. Je kunt daar niet vanuit gaan, maar wees maar niet te ongerust.

3. ONTHOUD DAT JE IETS LEUKS OF INTERESSANTS WIL DOEN MET DEGENE DIE JE BENADERT.

Mensen pikken het feilloos op wanneer jij je al ongemakkelijk voelt bij het idee om bijvoorbeeld vreemden op de foto te zetten, of als je denkt dat jouw onderwerp eigenlijk te gevoelig is. Ook jouw verliefdheid en enthousiasme over je idee – én jouw interesse voor hen wordt haarfijn door ze opgepikt!

4. BEGIN BINNEN JE COMFORTZONE.

Vraag, als je het spannend vindt om onbekenden te vragen, eerst familie en vrienden; misschien weten zij wel iemand. Zorg dat jij je in ieder geval met die ander prettig voelt. Zo kun je met de tijd, en stap voor stap, je comfortzone steeds meer uitbreiden. Tot je uiteindelijk een geweldige shoot hebt gehad – met een volslagen vreemde.

5. HEB JE TECHNIEK OP ORDE.

Het geeft jou rust in je hoofd wanneer je je camera goed kent en alle spullen goed werkend klaar hebt staan. Die rust voelt jouw model haarfijn aan.

6. HEB JE OPBOUW OP ORDE.

Want je vertelt je verhaal niet enkel met je model; je maakt ook gebruik van de achtergrond en eventueel zet je props in: voorwerpen die jouw intentie kracht bijzetten. De kern van je opbouw is: zorg dat je puur en alleen dát laat zien wat je wil laten zien. Aan de opbouw wordt ruim aandacht besteed in onze online cursus Beeld en Taal. Dat je bovendien met je opbouw doelgericht de sfeer kunt bepalen tijdens je fotoshoot, om zo je model in de juiste stemming te brengen, lees je in het praktijkvoorbeeld van cursiste Susan Leurs.

7. NIEUWE RONDE, NIEUWE KANSEN.

Maak je niet druk als jouw ideale model niet op de foto wil, of wanneer een foto(sessie) mislukt is. Relax en leer ervan! Er zijn genoeg mensen en momenten.

Een voorbeeld voor het gebruik van de setting, opbouw en attributen in een portretfoto.
foto: Geri Put

UIT DE PRAKTIJK

Een van onze cursisten wilde graag mensen op straat fotograferen, maar vond dat eigenlijk best spannend. Toch heeft hij op een gegeven moment zichzelf bij de kraag gevat en is op straat eerst rustig zijn camera en belichting op gaan zetten. Vervolgens vroeg hij voorbijgangers of ze op de foto wilden. Mensen reageerden daar veel positiever op dan hij had verwacht en als ze niet wilden of geen tijd hadden, dan zeiden ze dat ook rustig. De negatieve reacties, waar hij van tevoren aanvankelijk wel wat bezorgd over was, bleven dus uit. Terwijl hij bezig was zijn opstelling in orde te maken, heeft hij in feite voor zichzelf een ‘veilige ruimte’ neergezet en zo de rust in zichzelf gecreëerd om ontspannen het contact met de voorbijgangers aan te gaan.

TWEE ADVIEZEN VOOR HET ONTSPANNEN OMGAAN MET JE MODEL 

1. MAAK VAN TEVOREN DUIDELIJK WAAR HET OVER GAAT EN WAT JIJ VAN JE MODEL VERWACHT.

Het is prettig voor je model wanneer jij in staat bent over te brengen dat je weet wat je wil. Zeker als het gaat om gevoelige of pijnlijke onderwerpen. Het is dan prettig voor die persoon om zich mentaal op de fotoshoot voor te kunnen bereiden en eventueel nog vragen te stellen. Jouw duidelijkheid over je idee of project schept vertrouwen. Maar ook concretere zaken, zoals de hoeveelheid tijd die het naar verwachting zal kosten, zijn voor een model prettig om te weten.

2. WEES GELIJKWAARDIG IN HET CONTACT.

Gebruik daarom ook liefst een draadontspanner, zodat je naast de camera kunt staan. Hoe meer jij vanachter je camera je model aanwijzingen geeft: “Ietsje naar links draaien met je hoofd… ehh… nu weer ietsje pietsje schuin naar beneden naar rechts…”,  hoe moeilijker het persoonlijke contact wordt. Vergeet niet dat er bij portretfotografie een spel wordt gespeeld tussen jou en de geportretteerde.

DE FOTOSHOOT

We maken nu even een sprong naar het eindresultaat. Want wat is dat dan, een ‘goede portretfoto’?

Een sterke portretfoto spreekt ons gewoonlijk aan vanwege ‘iets’, dat met de geportretteerde gebeurde op het moment dat die foto werd genomen. En de kijker wordt geraakt door dat ‘iets’ dat hij of zij ziet in degene die op de foto staat.

De fotograaf en de geportretteerde waren tijdens de fotoshoot met elkaar in een spel verwikkeld; een spel van onderlinge communicatie. Uit dat spel, met en zonder woorden, kwam op een bepaald moment dat ‘iets’ naar voren. Die blik. Die emotie. En dat verhaal. De fotograaf wist het in beeld te vangen door op het juiste moment af te drukken.

Wat is de intentie waarmee je het portret maakt? Wat wil je ermee vertellen?
foto: Peter Janssen

HET ‘SPEL’ KAN BEGINNEN

Je hebt je intentie helder, jij bent ontspannen en je hebt de setting en je techniek op orde? Dan kan ‘het spel’ beginnen.

Strike a pose; Madonna had het er dertig jaar geleden al over in haar megahit Vogue. Hoe graag wij ‘er perfect’ op willen staan, blijkt uit de miljoenen selfies die mensen wereldwijd per dag nemen. We lijken ons er allemaal té goed van bewust hoe we erop willen staan. Maar in dat soort perfectie ben jij als documentair fotograaf hoogstwaarschijnlijk juist niet geïnteresseerd. Jij wil iets anders laten zien dan het mooie koppie of de zelfverzekerde pose.

Hoeveel selfies iemand ook maakt, degene die jij op de foto wil zetten, wordt vast niet vaak gevraagd om model te zijn; de kans is groot dat diegene zich dan ook gevleid voelt. Maar terwijl jij je camera en belichting aan het klaarzetten bent, beginnen er door  zijn of haar hoofd alvast gedachten te spoken als: zie ik er niet te moe uit vandaag?, of: hoe moet ik kijken? of: als mijn poriën er maar niet zo uitvergroot op komen…

Die gedachten zie je direct terug in iemands gezichtsuitdrukking en dus, als je daar niks aan doet, ook op je foto’s. Misschien is dat juist jouw intentie: ‘de spanning laten zien die een (onervaren) model voelt tijdens een fotoshoot’. Maar dat is meestal niet het geval, dus kun je je model maar beter even van die gedachtes wegleiden.

Je wil dat diegene zijn of haar ‘fotomodel-rol’ en het poseren loslaat – al is het maar voor even. Idealiter heeft hij of zij dan niet in de gaten dat jij fotografeert. Je model vergeet ‘zichzelf’ en is dan een kort moment ‘zichzelf’. Hier volgen wat tips om dit voor elkaar te krijgen. Vergeet uiteraard niet jouw intentie goed in je hoofd te houden bij het inzetten ervan.

fotoserie over Maastricht
foto: Connie Akkermans

HOE ZORG JE DAT JE MODEL ZICHZELF VERGEET? 5 TIPS VAN PROFESSIONALS.

1. O JEE..!

Natuurlijk heb je ervoor gezorgd dat je alle apparatuur piekfijn op orde hebt. Maar door te doen of er technisch iets niet goed is (zoals een lege batterij en de reserve vergeten of een defecte lamp) haal je de geportretteerde even uit zijn of haar rol.

Het model laat de pose los, want jij bent blijkbaar toch even met iets anders bezig. Miniscule onbewust aangespannen gezichtsspiertjes ontspannen zich. Ondertussen neem jij ongemerkt de foto’s. Op het moment dat je dan zogenaamd al je apparatuur eenmaal op orde hebt, ben je al klaar met de shoot.

2. KLAAR!

Ook het klaar zijn met de shoot biedt kansen – vooral wanneer je iemand ontspannen glimlachend in beeld wil brengen. Zodra je zegt dat je (bijna) klaar bent, zie je bij vrijwel iedereen die je voor de lens hebt spontaan de ontspanning over het gezicht glijden – en de mondhoeken omhoog gaan.

3. HEB HET LEF

Het benaderen en fotograferen van mensen die je niet kent – en die jou niet kennen – vergt natuurlijk altijd wel durf en veelal enige creativiteit. Maar hoe ongenaakbaarder jouw model, hoe stouter de schoenen die je aan zult moeten trekken om diegene op een ander been te kunnen zetten.

Yousuf Karsh, een van de meest befaamde portretfotografen, lukte dit, in 1941, met niemand anders dan Winston Churchill. Deze laatste had die dag zijn hoofd absoluut niet staan naar een fotoshoot en hij gaf Karsh twee minuten om een paar grootbeeldnegatieven te maken. Hij deed de – hem zo karakteristieke – sigaar in zijn mond, stak hem aan en begon te paffen. Maar Karsh wilde geen standaard Churchill-met-sigaar laten zien en verzocht de nukkige wereldleider vergeefs om de sigaar weg te leggen.

Karsh vertelt erover in zijn boek Faces of our Time (1971):
“Toen liep ik naar hem toe en, zonder voorbedachte rade, maar zeer respectvol, zei ik: ‘Forgive me, Sir’ en trok de sigaar uit zijn mond. Toen ik eenmaal weer terug was bij mijn camera keek hij zó strijdlustig dat me had kunnen verslinden. Het was op dat moment dat ik de foto nam.”

Churchill hield overigens wel van mensen met lef en Karsh wist zijn sympathie te winnen. Even later stond de wereldleider er zelfs ontspannen glimlachend op; en dát werd de  persoonlijke favoriet van de breoemde fotograaf. Lees hier meer over Karsh en Churchill.

foto: Yousuf Karsh

4. EEN GOED GESPREK IS GOUD WAARD

Je kunt tijdens de fotoshoot ook in gesprek gaan met je geportretteerde. Als met een luchtig praatje het ijs een beetje gebroken is en de sfeer tussen jullie wat persoonlijker wordt, dan kun je het de kant op gaan sturen waar jij het over hebben wil.

Bijvoorbeeld door te beginnen over een onderwerp waarmee je bij je model een bepaald gevoel oproept; de blik die jij in je foto wil laten zien. Zodra diegene meegaat in de sfeer, het onderwerp, dat jij naar voren wil brengen, dan klik je af. Vaak kun je in je onderbuik voelen op welk moment dat precies is.

5. EN TOEN WAS HET STIL…

Tijdens een fotoshoot kunnen ook stiltes vallen. Zo’n stilte kan erg ongemakkelijk zijn, maar het kan ook iets sereens hebben. Er ontstaat dan een soort tijd-ruimte waarbinnen iets anders gebeurt tussen jou en de geportretteerde. Een elkaar aanvoelen, iets ‘trans-mentaals’, iets dat niet in woorden omschreven kan worden, maar wél communicatie is.

En je voelt dan in je onderbuik het moment aankomen. Je weet dan, in elke vezel, met je hele wezen, precies wanneer je moet afdrukken: Yes. Dit is ‘m.

Een portretfoto zonder opsmuk maakt de kwetsbaarheid van slachtoffers van pesten voor de kijker duidelijker waarneembaar.
foto: Susan Leurs

UIT DE PRAKTIJK

Ook door middel van je opbouw kun je iemand in de juiste stemming brengen voor jouw intentie. Cursiste en pedagoog Susan Leurs, bekend van haar indringende fotoserie Pesten, licht toe hoe zij te werk gaat.

“Ik ben begonnen met rondvragen binnen mijn eigen kennissenkring en zo had ik via-via binnen een halfjaar vijftig mensen die waren (of nog steeds worden) gepest die bereid waren om op de foto te gaan.

Het gaat hier natuurlijk om een zeer pijnlijke, veelal traumatische ervaring; een wond waar ze zelf vaak ook liever niet mee worden geconfronteerd. Daarom spreek ik ze van te voren uitgebreid en leg ik uit dat ik ze helemaal in hun kwetsbaarheid wil laten zien, zonder enige afleiding. Dat betekent ook geen make-up, geen bril en schouders bloot.

Ik spreek met ze af dat ze altijd kunnen afhaken als het niet goed meer voelt en als ik zelf merk dat ze zich er té kwetsbaar bij voelen, dan stop ik ook. Iemand moet er niet nog een trauma bovenop krijgen. Zo’n fotoshoot doen, dat vergt enorm veel moed. Ook het naderhand zien van de foto kan behoorlijke impact hebben en ze zijn dan ook vrij om achteraf aan te geven dat ze hun foto toch niet in de serie willen hebben.

In de studio zorg ik dat ik een omgeving creëer die de modellen niet op hun gemak stelt, maar juist hun ‘naaktheid’, hun kwetsbaarheid, benadrukt. Dat is tenslotte wat ik van ze naar boven wil halen en vastleggen. Ze kunnen mij ook nauwelijks zien. Het is donker, links en rechts van ze staan grote reflectieschermen, boven mij staat een enorme lamp en ik sta gebogen over mijn analoge Hasselblad. Het voelt dan behoorlijk ongemakkelijk om daar te zitten; en al helemaal zonder je make-up en andere franjes. Zo vallen voor de lens dan alle beschermlaagjes van diegene af. Ik geef ze eigenlijk alleen maar aan zich te ontspannen en niet te glimlachen. En dan zie ik de kwetsbaarheid maar tevens de kracht: deze persoon durft niet alleen zichzelf te zijn, maar dat ook te laten zien.”

Een serie van portretfoto's over een thema geeft jouw boodschap vaak extra zeggingskracht. Deze mensen zijn allemaal gepest.
foto: Susan Leurs

HOEZO INTENTIE?

De term ‘intentie’ wordt in dit artikel vaak gebezigd. Intentie is namelijk een essentieel onderdeel van je visual storytelling. Als documentair fotograaf wil je iets laten zien met je foto, met je serie. Wat is jouw drijfveer om deze portretfoto te maken? Een verhaal of een gevoel, een boodschap die je over wil brengen aan de kijker.

Misschien wil je met jouw portretten mensen op andere gedachten brengen; dan is bijvoorbeeld jouw intentie: het stereotype denken doorbreken over daklozen. Hoe wil je dit gaan doen; wie zou je daarvoor graag op de foto zetten – en hoe; in welke setting, met welke belichting? Enzovoort.

Niet alleen bij je voorbereiding, maar ook tijdens de fotoshoot met je model werk je toe naar dat verhaal, of die boodschap, die jij met je serie voor ogen hebt. Jouw model zal dan bovendien bewust of onbewust oppikken dat jij weet wat je van hem of haar wil. En dat creëert dus weer duidelijkheid en een prettige sfeer tijdens de shoot.

Wil je je bewuster worden van de drijfveren waarvanuit jij jouw foto’s maakt? Of wil je jouw intentie fine-tunen en er gericht(er) mee aan de slag? Meld je dan aan voor onze online cursus Visual Storytelling.

 
Wat is de intentie waarmee je het portret maakt? Wat wil je laten zien?
foto: Arold van der Aa

KORTOM

Het geheim voor het maken van een ‘goede’ portretfoto zit hem in wat jij naar jouw model uitstraalt. Uiteraard is het wat genuanceerder dan dit, maar je zou kunnen zeggen dat dit de spil is waar de tips in dit blogartikel op zijn gebaseerd.

Intentie; opbouw en techniek; en ook bejegening – de manier waarop jij met je geportretteerde omgaat; zijn met elkaar verweven. Wat je doet met bijvoorbeeld je belichting en achtergrond (en met je model) is afhankelijk van wat je met je foto wil laten zien. Aan deze zogenoemde vormtoepassingen wordt in heel ons cursusaanbod uitgebreid aandacht besteed.

AAN DE SLAG!

Met dit artikel willen we jou niet niet enkel een toolkit bieden waarmee je een professionele portretfotoshoot kunt doen. Ook heb je nu hopelijk voldoende moed kunnen verzamelen om die eerste stap uit je comfortzone te nemen. En de volgende. En de volgende. En wellicht komen we jouw portretten dan binnenkort ergens tegen!

Uiteraard ten overvloede, maar toch even voor de duidelijkheid: wees moedig en stap steeds weer wat verder uit je comfortzone, maar zorg dat je daadwerkelijk veilig bent. Gebruik je gezonde verstand en spreek (tenzij je al twintig jaar krav maga beoefent) niet één-op-één af met een volslagen vreemde in een leeg park midden in de nacht. Ga vooral niet de stoere fotojournalist uithangen door jezelf onnodig in een onveilige situatie te brengen.

Wil je snel wat inspiratie opdoen voor jouw portretfotografische project? Hier enkele leuke Beeldtaal-blogs over portretfotografen:

  • Berichtcategorie:Algemeen
  • Bericht reacties:0 Reacties

Geef een reactie